
Bữa nọ, trên đường đi mua sách về, tôi quẹo vô quán nước ven đường làm ly cà phê, tránh cái nắng gắt muốn cháy da của Sài Gòn. Quán nhỏ, vắng hoe, chỉ có vài ba người ngồi rải rác, mỗi người một góc, im lặng nhâm nhi ly nước của mình. Nắng xuyên qua mấy tấm rèm cũ, hắt thành từng vệt sáng loang lổ trên nền gạch. Tôi chọn một góc gần cửa sổ, chưa kịp uống ngụm nào thì nghe văng vẳng tiếng trò chuyện từ bàn bên cạnh.
Người cha tóc bạc cả nạm, da sạm màu nâu nâu, chậm rãi khuấy ly cà phê đen, ánh mắt đượm vẻ trầm ngâm. Người con chạc tuổi tôi, sơ mi bỏ ngoài quần, một tay cầm ly nước, tay kia vẫn thoăn thoắt lướt trên màn hình điện thoại. Giọng ông bố trầm ấm, như kể lại một chuyện gì đã quá xa.
- Hồi đó mới cưới mẹ mày, khổ lắm con. Ngày nào cũng phải lội ruộng, xách từng thùng nước tưới từng gốc lúa. Bữa nào cũng đói, cơm độn khoai sắn, bo bo mà ăn. Mỗi bữa ăn là một bữa đổ mồ hôi. Nghĩ cũng lạ, vậy mà 50 năm rồi… chậc.
Ông bố thở một tràng dài, như muốn đẩy cái ký ức cực khổ ra khỏi lòng. Nhìn sang người con vẫn chăm chú vào điện thoại, nhưng miệng cũng ừ hử đáp lời:
- Dạ, con biết… Giờ thì đỡ hơn rồi, ba ha?
- Ờ, đỡ hơn thiệt. Giờ con không phải lo cơm áo gạo tiền từng bữa như ba ngày xưa. Nhưng mà…
Ông ngập ngừng, ánh mắt lơ đãng nhìn ra đường.
- Nhưng mà sao ba?
- Tao thấy thời của tụi bây tính ra cũng đâu có sướng hơn gì… Hồi xưa khổ thấy rõ, đói ăn khát uống, nhưng khổ xong là xong. Còn bây giờ, cái khổ nó nằm trong lòng, không biết sao gỡ ra được.
Người con khựng lại, ngước mắt lên. Tôi cũng bất giác ngừng khuấy ly cà phê, lặng lẽ lắng nghe.
Người cha cười nhẹ, giọng chậm rãi:
- Hồi xưa ba khổ vì lao động cực nhọc, điều kiện sống thiếu thốn, nhưng ít ra còn biết mình khổ cái gì. Còn tụi bây bây giờ, khổ mà không thấy.
Người con thở ra một hơi dài.
- Ba có bao giờ thấy mình lạc đường không?
- Có chứ… Hồi xưa, có lần đi biển, ba lạc giữa mênh mông sóng nước, chẳng biết đâu là bờ. Nhưng ba biết, cứ đi về phía ánh sáng thì sẽ gặp hải đăng.
- Còn giờ… ba biết con phải đi đâu không?
Ông bố không trả lời ngay. Bên ngoài, nắng đã bớt gắt, gió thổi làm lay động mấy tấm rèm cũ. Tôi nhìn ly cà phê trên bàn, thấy nó bỗng đậm đặc, quánh lại, đắng ngắt…
Cái khổ thời trước thì nhìn rõ, còn cái khổ của bọn con lại không lộ ra ngay để thấy.
Hồi trước, cái khổ thấy rõ ràng. Nghèo thì ráng làm, đói thì ráng ăn, cưới vợ sinh con rồi cứ thế mà sống. Người ta cực, nhưng ít ai hỏi mình có đang hạnh phúc không. Đơn giản vì sống sót qua ngày đã là chuyện lớn.
Bây giờ, cái khổ nó không có hình thù. Người ta không còn sợ đói, mà sợ mình không đủ giỏi, không đủ thành công. Nhìn quanh ai cũng có nhà, có xe, có công việc nghe oanh oách. Người ta cứ phải cố, cố nữa, cố hoài để hơn người khác. Nhưng rốt cuộc, chạy hoài mà chẳng biết mình đang chạy đi đâu. Thành công trở thành một cái thước đo, mà hễ không chạm tới thì thấy mình kém cỏi. Người ta sợ bị tụt lại, sợ không ai nhớ tới mình, sợ không có gì để khoe ra với thiên hạ. Mà lạ lắm, thành công đâu có nghĩa là hạnh phúc. Có người leo lên cao quá rồi nhận ra chẳng còn thấy ai bên cạnh. Có người mệt lả không dám dừng lại, vì sợ bị bỏ rơi phía sau.
Hồi trước, người ta sống trong cái xóm nhỏ thôi, sáng mở cửa là thấy nhà hàng xóm. Ai cũng biết nhà ai. Cô đơn buồn phiền gì cũng còn có người ghé qua, nói đùa vài ba câu lấy động lực, rủ nhau bữa cơm bữa rượu.
Giờ, nhà san sát, phố xá đông nghịt người, mà ai nấy lầm lũi. Đi làm về, đóng cửa phòng, ôm cái điện thoại. Nhìn quanh toàn thấy người xa lạ. Mấy ai biết đến tên nhau, mấy ai gặp mặt nhau mà không phải vì công việc. Nhắn tin nhiều hơn nói chuyện. Like, share nhiều hơn hỏi thăm. Cô đơn thời nay là vậy, không phải vì không có người bên cạnh, mà người ta lại chẳng nhìn thấy nhau.
Hồi trước, khổ tí, nhưng cứ đến bữa cơm là cả nhà quây quần, chén đũa leng keng, nói chuyện rôm rả. Chuyện lớn chuyện nhỏ gì cũng dọn ra trên mâm cơm.
Giờ, bữa ăn chung dần thưa thớt. Ba mẹ đi làm về trễ, con đặt vội hộp cơm ngoài tiệm. Có khi ngồi chung bàn mà ai cũng dòm điện thoại, mỗi người một thế giới. Cơm nóng mà câu chuyện nguội dần. Gia đình ngày xưa có ít vật chất, nhưng có nhiều thời gian cho nhau. Giờ có đủ đầy hơn mà thời gian cho nhau lại bé tí tẹo. Cứ tưởng chỉ cần lo cho nhau đủ ăn đủ mặc là tròn đầy bổn phận, mà quên rằng, hơi ấm của một mái nhà đâu chỉ đến từ những thứ vật chất ấy.
Người thời nay khổ vì bị cuốn theo mạng xã hội, hot trend, mấy cái “nóng sốt” rồi cũng nguội lạnh nhanh như chớp mắt. Sáng mở mắt ra đã thấy một loạt tin tức, ai đó nổi tiếng, ai đó vừa vướng scandal, ai đó đang sống cuộc đời lung linh… Rồi tự dưng thấy mình sao mà nhạt nhẽo, tầm thường. Cái gì cũng thấy, nhưng rốt cuộc chẳng thấy chính mình đâu.
Ngày xưa, người ta sống chậm hơn, có thời gian suy nghĩ xem mình muốn gì, cần gì. Còn giờ, cứ bị kéo đi, bị nhồi nhét quá nhiều thứ, đến nỗi chẳng còn thời gian để ngồi lại, tự hỏi một câu đơn giản: “Mình đang sống theo ý mình hay theo feednews của người ta?”.
Ngày nay, giữa làn sóng AI, nhiều công việc ngày xưa từng hot, từng là ước mơ của bao người, giờ thật ngờ nghệch vô tri. Máy móc làm nhanh hơn, chính xác hơn, không mệt mỏi, không đòi hỏi tăng lương. Người thời nay khổ vì thất nghiệp, vì nỗi lo bị thay thế. Học hành bao năm, ra trường với tấm bằng trên tay, rồi chợt nhận ra thị trường đã thay đổi. Người ta cần kỹ năng mới, tư duy mới, còn mình thì lạc hậu lúc nào không hay. Định vị bản thân giữa cơn lốc công nghệ này khó hơn bao giờ hết. Một công việc ổn định giờ không còn là chuyện hiển nhiên, mà giống như một ván bài may rủi.
Tôi không biết có câu trả lời nào trọn vẹn nào cho những người như tôi, còn đang dang dở nửa phần đời, nhưng có lẽ, giữa tất cả những cái lạc lõng của thời nay, thế hệ trẻ cần một ánh đèn hải đăng để hướng về. Thật trùng hợp không, khi tôi hỏi pass wifi của quán nước, nó cho tôi một định nghĩa, xưa nhưng không cũ : "Bạn không một mình".
Đinh Ngọc Sơn.