Quê hương không phải là bức tường, nắm đất. Quê hương là con người. Văn hoá không nằm ở nơi chốn, mà là cách người ta sống và gìn giữ nó trong lòng.

Hồi nhỏ, ba má có một mảnh ruộng nhỏ. Đó là gia tài ba má dành dụm bao năm mới có được. Mảnh ruộng không rộng lắm, nhưng với tôi và bà chị hai, nó là cả một thế giới. Mỗi sáng sớm hay buổi chiều mát, hai chị em cứ thích lon ton theo má ra ruộng, đứng ngẩn ngơ mà nhìn. Nhìn cây lúa lớn lên, nhìn từng hạt sương còn đọng trên lá, rồi nghe má kể chuyện ruộng đồng, chuyện mùa màng. Những cây lúa từ lúc còn là mạ non đến khi trổ đòng đòng, bông lúa nặng trĩu, cong cong như dáng người quê mình, chất phác mà vững chãi.

Lúa là vậy, thanh cao, liêm khiết. Lúa lớn lên bằng đất lành, bằng nắng, bằng mưa, bằng giọt mồ hôi của người chăm bón. Mỗi hạt lúa là một giọt mồ hôi, là công khó, là lòng thương yêu, bao dung, nhân hậu. Lúa không chỉ là lương thực, mà còn là tri thức, là văn hoá, là nhân bản. Nhìn cây lúa đứng vững giữa trời, mới hiểu rằng quê hương không chỉ là đất, mà còn là những điều bền bỉ, lặng lẽ mà sâu sắc, là sự gắn kết, và đôi lúc... cũng là sự tiếc nuối nhưng không bị bỏ quên...

Nhưng đâu đó trong cánh đồng, cỏ lùng vẫn len lỏi vào. Nó không lớn lên bằng mồ hôi ai, cũng chẳng mang lại gì ngoài rối ren, mục ruỗng. Cỏ lùng tham lam, nó không chịu đứng riêng, mà cứ quấn quýt lấy lúa, hút cạn dưỡng chất, đè nén và xô ngã. Nhìn lúa mà thấy thương, thấy xót. Lúa cúi đầu, nhẫn nại; còn cỏ lùng thì cứ vươn lên, xấc xược, lươn lẹo, chỉ chực phủ kín cả cánh đồng.

Rồi mùa gặt đến. Người ta cắt lúa mang đi. Lúa đi rồi, cánh đồng bị bỏ lại, tràn lan cỏ lùng. Nhưng cánh đồng đó, dù nhìn thế nào, cũng chưa bao giờ là cánh đồng cỏ. Vì nó vốn dĩ sinh ra cho lúa. Và người ta, dù có đi xa, cũng vẫn nhớ về những mùa lúa cũ. Vì quê hương không phải là bức tường, nắm đất. Quê hương là con người. Văn hoá không nằm ở nơi chốn, mà là cách người ta sống và gìn giữ nó trong lòng.

Và biết đâu, sau mùa gặt, giữa cánh đồng ấy vẫn còn rất nhiều những hạt lúa chắc mẩy rơi rớt lại, mục nát vào lòng đất mẹ. Để rồi một ngày nào đó, khi mùa xuân trở lại, những mầm mạ non sẽ vươn lên, mang theo dòng máu của một trang sử hào hùng thuở nào, tiếp tục vươn lên, xanh tươi giữa đất trời.

Đinh Ngọc Sơn.